Geschiedenis Katholieke Kerk Alkmaar

Boekwerken In het boek “Geschiedenis van Alkmaar” staan o.a. interessante artikelen van de hand van historicus Jurjen Vis over de geschiedenis van de katholieken vanaf de 12de eeuw.
Ook heeft Jurjen Vis een lezenswaardig boek geschreven over 150 jaar St. Laurentiuskerk in Alkmaar (1861-2011). Het boek is getiteld “In het hart van de stad”.
Dus als u veel wilt weten over de geschiedenis van de katholieke Kerk in Alkmaar dan zijn deze boeken zeker aan te raden!
Wat valt er in het kort te vertellen over de geschiedenis van de katholieke Kerk in Alkmaar?
1116 – Ontstaan van de parochie Een van de oudst te dateren feiten van Alkmaar is de verzelfstandiging van de kerk, de start van de Laurentius parochie op 16 juli 1116. Parochie (van het Griekse ‘paroikia’) betekent niet meer en niet minder dan ‘woongemeenschap’. De graaf van Holland, de hoge geestelijkheid en de bewoners van Alkmaar waren bij de plechtigheid aanwezig. Als patroon van Alkmaar werd – voor het eerst – genoemd Sint Laurentius en 77 Alkmaarse mannen legden in zijn kerk, de St.-Laurentiuskerk, een eed af op het gebeente van Sint Adalbert, de patroon van de abdij van Egmond. Dit belangrijke ritueel speelde zich af 138 jaar voor de verlening van het stadsrecht (1254)!
1429 – Mirakel van het Heilig Bloed in Alkmaar De eerste vijfhonderd jaar zijn min of meer overzichtelijk: de oudste Alkmaarse religiegeschiedenis van circa 1000 tot circa 1550 is van iedereen: de ene, ongedeelde kerk van de Middeleeuwen.
Een belangrijke gebeurtenis in de geschiedenis van de katholieke kerk in Alkmaar was in 1429, toen er op de plek van de Grote Kerk een kleine kerk stond waar het H. Bloedwonder gebeurde.
17e eeuw – Schuilkerken Een zware tijd begon er voor de katholieken toen zij vanaf de 17de eeuw gedwongen werden ondergronds te gaan en hun geloof moesten belijden in schuilkerken.
18e eeuw – Gedoogbeleid Toen het katholieke geloof vanaf 1795 gedoogd werd waren er in de 18de en eerste helft 19de eeuw in het nog kleine Alkmaar vier staties: Matthias, Laurentius, Dominicus en Franciscus, met gelijknamige parochies en met alle vier een groeiend aantal katholieken. In de eerste twee staties is vermoedelijk het recent gerestaureerde kazuifel gedragen. Meer over de staties kunt u lezen op de website van de Cuyperskerk.
19e eeuw – Start bouw kerken In 1856 besloot de bisschop van Haarlem de Matthias- en de Laurentiusstatie op te heffen, en van deze twee parochies één te maken met de nieuw te bouwen St. Laurentiuskerk als hoofdkerk van Alkmaar en bewaarplaats van het reliek van het Heilig Bloed. Deze parochiekerk werd de kerk voor de wereldheren. Ook werd besloten de Dominicus- en Franciscusstatie op te laten gaan in de Dominicusparochie met een nieuw te bouwen St. Dominicuskerk voor de Dominicanen. (De Franciscanen moesten zeer tegen hun zin weg uit Alkmaar richting Leiden).
In 1861 werd de St. Laurentiuskerk in gebruik genomen, enkele jaren later de St. Dominicuskerk (zie foto). De Dominicanen gingen voortvarend te werk: in 1910 openden zij buiten de Singel een hulpkerk, de St. Josephkerk.

(bron: Door Rijksdienst voor het Cultureel Erfgoed)

20e eeuw – Groei en terugloop In de eerste helft van de vorige eeuw groeide het aantal parochianen nog. In de tweede helft van de vorige eeuw liep het al terug. Toch kwamen er in de nieuwe stadswijken nieuwe kerken: na elkaar werden de Don Bosco parochie, de Pius X parochie, en als laatste, halverwege de zeventiger jaren de Mariaparochie in Alkmaar Noord opgericht, allemaal met gelijknamige kerk. Toen de laatste twee kerken werden gebouwd liep het kerkbezoek al zichtbaar terug. Om die reden èn om de hoge onderhoudskosten werd in 1974 de St. Dominicuskerk in de binnenstad gesloten (en na een lange strijd pas in 1985 gesloopt).
1998 – Samenvoeging parochies Het verminderen van het aantal parochianen en de alsmaar teruglopende inkomsten heeft het bisdom doen besluiten het parochiebestuur aan te sporen tot het samenvoegen van de vier parochies. In 1998 kwam er één parochie onder de naam Rooms Katholieke parochie van de HH. Matthias-Laurentius. In deze nieuwe naam zijn de twee heiligen van het eerste uur weer teruggekomen. Zoals het rond 1850 zal zijn geweest, zo is ook deze samenvoeging met veel verdriet gepaard gegaan. Het gevoel van verlies van identiteit, het verlies van eigen taken en eigen priesters, dit alles heeft er bij veel mensen flink ingehakt. Het besef dat er zonder samenvoeging geen toekomst voor de parochies was deed toch ook weer veel mensen de schouders eronder zetten.
21e eeuw – Sluiting  kerken Een onvermijdelijk gevolg van de samenvoeging was het sluiten van een à twee kerken. Het werd de H. Don Boscokerk (zie foto), de kerk werd eind 2006 gesloten en in 2007 gesloopt. Ook nu weer een moeilijke periode. De parochianen werden uitgenodigd om in de andere kerken naar de eucharistievieringen te gaan. Gelukkig staat de kapel in Zorgcentrum De Kooimeer ook open voor buitenstaanders.
Actuele situatie Tot groot verdriet van vele parochianen heeft het parochiebestuur – met instemming van het bisdom –  in mei 2017 het voornemen aangekondigd de Josephkerk te sluiten. Ook nu is het om de voortgaande vermindering van het aantal parochianen en de terugloop in de inkomsten, en daardoor de onmogelijke opgave om twee monumentale kerken te onderhouden. Meer kunt u hierover lezen op de pagina Toekomst parochie.